Wróc Wydrukuj

Kliniczne typy reakcji

• Osutki
• Reakcja wypryskowa
• Wysypka polekowa
• Reakcja fototoksyczna

• Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)

• Pęcherzowy rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa-Johnsona)
• Zespół DRESS/nadwrażliwości
• Toksyczna nekroliza naskórka (TEN)

• Osutka (90%)
• Pokrzywka (5%)
• Osutki specyficzne (2%)
• Zapalenie naczyń (1%)
• Reakcja trądzikopodobna (0,5%)
• Wysypka polekowa (0,5%)
• Rumień wielopostaciowy (0,5%)
• Reakcja fototoksyczna (0,5%)

Typy reakcji klinicznych	Przyczyny (najczęstsze)
Reakcje osutkowe Plamisto-grudkowe	Penicylina, sulfonamidy, salicylany, NLPZ, allopurynol, leki przeciwdrgawkowe, inhibitory ACE, tiazydy
Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)	Penicylina, makrolidy, karbamazepina
Reakcja wypryskowa Reakcja liszajowata	Disulfiram, aminoglikozydy, tiazydy, środek kontrastowy w radiologicznych badaniach obrazowych, betablokery, fenytoina, terbinafina, propylotiouracyl
Pokrzywka Obrzęk naczynioruchowy	Leki morfinowe, penicylina, NLPZ, salicylany, sulfonamidy, środek kontrastowy w radiologii
Erytrodermia: Zespół nadwrażliwości Wysypka z eozynofilią i objawami systemowymi (DRESS)	Sulfonamidy, leki przeciwdrgawkowe, allopurynol, azatioprina, dapson
Rumień wielopostaciowy (EM) Zespół Stevensa-Johnsona (SJS), Toksyczna nekroliza naskórka (TEN)	Kwas acetylosalicylowy, allopurynol, leki przeciwdrgawkowe, NLPZ, penicylina, furosemid, sulfonamidy
Wysypka polekowa Fixed Drug Reaction	Barbiturany, paracetamol, sulfonamidy, tetracyklina, NLPZ
Fototoksyczne zapalenie skóry	Tetracyklina, psoraleny, NLPZ, diuretyki, leki przeciwmalaryczne, trójcykliczne leki przeciwdepresyjne
Rumień guzowaty (EN)	Pigułki antykoncepcyjne, sulfonamidy
Reakcja plamicza i krwotoczna Zapalenie naczyń	Allopurynol, NLPZ, penicylina, leki przeciwdrgawkowe, sulfonamidy
Reakcje pęcherzowe Pseudoporfiria	Diuretyki, tetracyklina, NLPZ
Wysypka trądzikopodobna	Kortykosteroidy, androgeny, pigułki antykoncepcyjne Leki przeciwdrgawkowe, lit
Łuszczyca	Chlorochina/hydroksychlorochina, lit, betablokery, kaptopril (i inne inhibitory ACE)
Liszaj rumieniowaty	Gryzeofulwina, izoniazyd, hydralazyna, prokainamid
Zespół Sweeta (acute febrile neutrophilic dermatosis)	Lamotrygina, terbinafina, karbamazepina ranitydyna, antybiotyki, diltiazem, allopurynol, barbiturany
Łysienie Effluvium capillorum	Leki cytostatyczne, leczenie rogowacenia słonecznego, leki tyreostatyczne, pigułki antykoncepcyjne, androgeny, leki przeciwdrgawkowe, retinoidy
Hypertrichosis (nadmierne owłosienie)	Cyklosporyna, fenytoina, tamoksyfen, prednisolon, androgeny, penicylamina
Zmiany paznokci	Leki cytostatyczne, diuretyki
Zmiany pigmentacji	Amiodaron
Świąd	Analgetyki (morfina, metadon, petydyna, kodeina, dekstropropoksyfen, barbiturany) Preparaty obniżające lipidy (simwastatyny, prawastatyna, lowastatyna, klofibrat)

• Wysypka przypominająca różyczkę (blado-czerwone plamki)
• Wysypka przypominająca odrę (czerwona zlewająca się)
• Może przejść w krwotoczną na dystalnych częściach kończyn
• Ten typ reakcji mogą wywołać wszystkie leki
• Penicylina, sulfonamidy lub leki przeciwdrgawkowe
• Czas reakcji 1-2 tygodnie po przyjęciu leku
• Często zaczyna się na tułowiu i okolicach narażonych na ucisk
• Przebieg narastający ze zlewającymi się elementami na klatce piersiowej, szyi i głowie
• Symetryczny wzór utworzony przez czerwone grudki o szorstkiej strukturze zakończone czubkiem
• Średni świąd do silnego i gorączka
• Remisja 1-2 tygodnie po odstawieniu leku
• Amoksycylina (pochodna penicyliny z łańcuchem bocznym diacylu) stanowi szczególne zagrożenie wystąpienia wysypki przy mononukleozie, CMV oraz ostrej białaczce limfocytarnej.
• Wysypka spowodowana amoksycyliną uważana jest za niealergiczną, bez wskazania do alergologicznej próby prowokacji oraz bez wzmożonego ryzyka nawrotów przy ponownym podaniu leku.
• Wykwit pokrzywkowy spowodowany amoksycyliną uważany jest za alergiczny ze wskazaniem do alergologicznej próby prowokacji oraz ze wzmożonym ryzykiem reakcji na penicylinę, amoksycylinę i ampicylinę.

• Rozpoznanie kliniczne

 

• Osutka wirusowa (HIV, rumień nagły, rumień zakaźny, itp.)
• Łupież różowy Gilberta
• Kiła drugorzędowa
• Kolagenoza
• Chłoniaki / pseudochłoniaki

• W wielu przypadkach nie wskazane
• Steroid miejscowy
• Lek przeciwhistaminowy
• Prednizolon (cięższe reakcje)

• Stosunkowo rzadki typ reakcji
• Często rozległa osutka
• Pojawienie się licznych krostek wielkości mm. Mogą zlewać się w ”jeziorka ropy”.
• Często największe skupiska na twarzy i górnej części ciała.
• Gorączka i leukocytoza.
• Leki (ampicylina, sulfonamidy, diltiazem, tetracyklina, tiazydy, itp.)

• Obraz kliniczny
• Histologia
• Leczenie
• Często ustępuje samoistnie bez leczenia
• Steroid miejscowy

   

 

• Disulfiram
• Aminoglikozydy
• Tiazydy
• Kontrast w rentgenie

 

  

• Pewne leki mogą wywołać wysypkę, którą trudno odróżnić od liszaja czerwonego
• Często rozprzestrzeniona na dużych powierzchniach tułowia i kończyn
• Brak zmian na paznokciach i błonie śluzowej
• Charakterystyczna histologia
• Leki: betablokery, inhibitory ACE (kaptopril) itp.

  

 

• Stosunkowo częsta reakcja
• Reakcja alergiczna typu I
• Rzadko IgE-zależna
• Antybiotyki, zwłaszcza penicylina, kwas acetylosalicylowy, leki morfinowe, środek kontrastowy w rentgenie

• Rozpoznanie kliniczne
• Przy podejrzeniu reakcji wywołanej przez penicylinę: Test RAST/skórny test punktowy
• Próba prowokacji (po/im/iv)

     

 

• Lek przeciwhistaminowy
• Prednizolon/metyloprednizolon (Solumedrol)

• Anafilaksja
• Niedociśnienie
• Zapaść naczyniowa
• Obrzęk naczynioruchowy w jamie ustnej, gardle lub drogach oddechowych
• Trudności w oddychaniu
• Zatrzymanie akcji serca

• Pokrzywka wywołana przez leki ze sprzedaży odręcznej, włącznie z lekami ziołowymi
• Produkty żywnościowe
• Pokrzywka fizykalna
• Infekcje
• Reakcje na ukąszenia owadów
• Alergeny wziewne

• Potencjalnie zagrażający życiu
• Obserwowany stosunkowo często u pacjentów leczonych inhibitorem ACE
• Najczęściej występuje w przeciągu pierwszych 4 tygodni leczenia
• Najprawdopodobniej wywoływany wzmożoną koncentracją bradykininy w osoczu krwi
• Zwiększone ryzyko przy jednoczesnym leczeniu kwasem acetylosalicylowym
• Może być powiązany z pokrzywką
• Absolutnie przeciwwskazane ponowne podjęcie leczenia inhibitorem ACE

  

 

• Odstawienie leku
• Leki przeciwhistaminowe
• Prednizolon
• Immunoglobuliny dożylne
  

• Rzadki lecz poważny typ reakcji
• Osutka wielonarządowa
• Zespół DRESS (Wysypka z eozynofilią i objawami narządowymi)
• Zespół nadwrażliwości na sulfonamidy
• Zespół nadwrażliwości na leki przeciwdrgawkowe
• Zespół nadwrażliwości na allopurynol
• Zespół nadwrażliwości na azatioprynę
• Zespół nadwrażliwości na dapson

• Osutka
• Gorączka
• Zapalenie węzłów chłonnych
• Zapalenie wątroby
• Zapalenie trzustki
• Zapalenie nerek
• Rozpad mięśni prążkowanych
• Zapalenie płuc
• Limfocytoza
           
• Reakcja idiosynkratyczna
• Długotrwały przebieg, w którym objawy mogą utrzymywać się tygodniami/miesiącami po odstawieniu wyzwalającego leku.
• Leczenie: prednizolon
• Zespół nadwrażliwości może być związany z reaktywacją infekcji wirusem opryszczki ludzkiej 6 (HHV-6)

  

  

• Rumień wielopostaciowy
• Istnieją dwie postaci kliniczne:
  • Łagodna postać rumienia wielopostaciowego (rzadko wywołana lekami)
  • Pęcherzowy rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa-Johnsona) często wywołany lekami
• Polimorficzna wysypka z girlandami lub rumieniowymi i pokrzywkowymi plamami
• Ewent. centralnie pęcherze
• W zespole Stevens-Johnsona występują nadżerkowe zmiany na błonach śluzowych (jama ustna/wargi, spojówki, narządy płciowe) i odczuwalny jest wpływ na stan ogólny
• Nawrotowe wykwity wywołane ibuprofenem

• Objawy kliniczne
• Przy nasilonych zmianach wskazane mikroskopowe badanie zamrożonego wycinka skóry aby odróżnić rumień wielopostaciowy od toksycznej nekrolizy naskórka (TEN) oraz zapalenia pęcherzowego i złuszczającego skóry wywołanego przez gronkowca złocistego (Staphylococcal Scalded Skin Syndrome = SSSS)

   

    

     

• Antybiotyki (penicylina, erytromycyna, sulfonamidy)
• Leki przeciwdrgawkowe (karbamazepina, fenytoina, lamotrygina)
• Leki przeciwreumatyczne (allopurynol, NLPZ, salicylany)
• Diuretyki (tiazydy, furosemid)

• Leczenie
• Odstawienie podejrzanych leków
• Przy rozległych zmianach należy wziąć pod uwagę leczenie prednizolonem
• Hospitalizacja w celu leczenia wspomagającego (płyny)

• Niska umieralność przy zespole Stevensa-Johnsona (1-5%)

• Rzadka reakcja (5-10 przypadków rocznie w Polsce i Danii)
• Rozległy, uogólniony rumień skóry (erytrodermia) z szybkim spełzaniem naskórka prowadzącym do tworzenia się powierzchni z sączącymi się nadżerkami
• Klinicznie przypomina oparzenie II stopnia
• Sprowokowany lekami (antybiotyki, leki przeciwdrgawkowe, NLPZ itp.)
• Wysoka śmiertelność (50%)

• Histologia (włącznie z mikroskopowym badaniem zamrożonego skrawka)

• Hospitalizacja na oddziale oparzeń/intensywnej terapii

    

    
 

• Wysypka polekowa, rumień trwały (”fixed drug eruption”)
• Jeden lub kilka rumieniowych i obrzękłych ognisk
• Przy silniejszej reakcji może wystąpić tworzenie się pęcherzy oraz powierzchowna nadżerka
• Predyspozycja do umiejscawiania się na zewnętrznych narządach płciowych
• Charakterystyczna histologia z zapaleniem skóry na granicy skórno-naskórkowej oraz martwicą keratynocytów
• Leki: Sulfonamidy, tetracyklina, ibuprofen itp.

   

 

• Reakcja osutkowa/zapalenia skóry umiejscowiona na powierzchniach wystawionych na działanie słońca
• Wynik przyjmowania leku przy jednoczesnej ekspozycji na promienie słoneczne
• Leki (antybiotyki-chinolonowe, sulfonamidy, diuretyki (tiazydy i furosemid), NLPZ itp.)
• Leczenie
• Odstawienie leku
• Steroid miejscowy

 

• Łagodny kliniczny przebieg mimo znacznych zmian
• Często ustępuje w przeciągu kilku dni po odstawieniu leku wywołującego
• Leczenie miejscowe twarzy średnio silnym kortykosteroidem i silnym kortykosteroidem ciała i kończyn

• Reakcja zapalna w ścianie naczyń, często małych i średnich naczyń skóry, powodująca wybroczyny (plamica) i ewent. owrzodzenia
• Predyspozycja do kończyn dolnych i symetrycznych zmian
• Skóra nie ulega zblednięciu przy ucisku szklaną pałeczką (diaskopia)
• Może być wywołane infekcjami, inwazyjną chorobą zasadniczą, reumatoidalnym zapaleniem stawów, toczeniem trzewnym układowym lub lekami
• Sulfonamidy, penicylina, fenytoina, karbamazepina, allopurynol, NLPZ, tiazydy, kaptopril, diltiazem itp.

• Rozpoznanie kliniczne
• Diagnozę potwierdza badanie histologiczne

  

 

• W lekkich przypadkach nie stosuje się
• Dapson lub kolchicyna przy leukocytoklastycznym zapaleniu naczyń
• W ciężkich przypadkach prednizolon oraz w zajęciu wielonarządowym (sprawdzić wpływ na nerki)

• Rumień guzowaty
• Podostry stan zapalny w tkance podskórnej (zapalenie tkanki podskórnej)
• Bolesne, czerwone guzy na kończynach dolnych
• Ewent. objawy uogólnienia się choroby (gorączka, bóle stawów i mięśni, zmęczenie, ból głowy)
• Reakcja na infekcję (gruźlica, pałeczki Gram „ujemne”, paciorkowce , wirusy, grzybica układowa), wrzodziejące zapalenie okrężnicy, choroba Crohna, choroba inwazyjna, leki (sulfonamidy, pigułki antykoncepcyjne)

• Rozpoznanie kliniczne
• Badanie histologiczne

 

 

• Często nie wymaga leczenia, z wyjątkiem opaski podtrzymującej i kilkudniowego odpoczynku
• NLPZ przeciwbólowo
• Uwagę należy skoncentrować na czynniku wyzwalającym

• Rzadkie reakcje
• Pseudoporfiria (bąble, pęcherze i wrażliwa skóra na grzbiecie dłoni i palcach)
• Naproksen, furosemid, dapson, tetracyklina, amiodaron, sulfonylomocznik 
  

 

 

Pseudoporfiria wywołana naproksenem

• Wywiad chorobowy
• Obraz kliniczny
• Histologia, w tym badanie immunofluorescencyjne bezpośrednie
• Leczenie: odstawienie leku, fotoprotekcja

• Pojawienie się zaskórników, grudek oraz krost na twarzy, plecach i klatce piersiowej  
• Może być uwarunkowana lekami
• Androgeny (testosteron)
• Prednizolon
• Leki przeciwdrgawkowe (fenytoina, fenobarbital)
• Leki przeciwgruźlicze (rifampicyna, izoniazyd, etambutol)
• Inne (lit, cyklosporyna, azatiopryna, disulfiram)

  

 

• Trądzik różowaty występujący w trakcie leczenia prednizolonem
• Diagnozę stawia się klinicznie
• Wykluczyć Pityrosporum folliculitis (brak zaskórników)

     

 

• Leczenie jak pozostałe odmiany trądziku
• Odstawić kortykosteroid ogólny
• Leczenie miejscowe (żel adapalen, nadtlenek benzoilu, tetracyklina, izotretinoina)

• Pewne leki mogą pogorszyć lub sprowokować pojawienie się łuszczycy
• Leki
• Chlorochina/hydroksychlorochina
• Lit
• Betablokery
• Kaptopril (i inne inhibitory ACE)
• Interferon
• GM-CSF

   

 

• Odmiana tocznia rumieniowatego
• Pierścieniowy, obrączkowy wykwit na twarzy, szyi i górnej części ciała (dekolt)
• Ewent. objawy uogólnienia się choroby (bóle stawów i mięśni)
• Czynnikami wyzwalającymi mogą być leki
• Leki (betablokery, fenytoina, terbinafina, propylotiouracyl)

• Histologia: Zgrubiała błona podstawna, wodniczkowa degeneracja keratynocytów warstwy podstawnej, okołonaczyniowe nacieki z komórek limfocytarnych
• Badanie immunofluorescencyjne bezpośrednie (złogi IgG i dopełniacza w błonie podstawnej)

   

 

• Odstawienie leku wywołującego
• Hydroksychlorochina
• Izotretinoina
• Goi się bez bliznowacenia i przebarwień

• Stosunkowo rzadki typ reakcji
• Charakterystyczny obraz kliniczny z rumieniowymi ogniskami z pseudopęcherzykami
• Nie zawsze z obecnością gorączki
• Może być reakcją na infekcje, inwazyjną chorobę zasadniczą (ostrą białaczkę szpikową monocytową, mielomonocytową) oraz leki
• Leki (GM-CSF, lamotrygina, terbinafina, karbamazepina, ranitydyna, antybiotyki, diltiazem, allopurynol, fenemal, itp.)

• Potwierdzana przez charakterystyczną histologię z gęstym skórnym naciekiem z granulocytów obojętnochłonnych z cechami leukocytoklazji i karioreksji
• Leczenie: Prednizolon, Dapson
• Odstawienie ewent. leku wywołującego

 

 

• Łysienie (Effluvium capillorum)
• Łysienie może być spowodowane szeregiem różnych leków
• Leki cytostatyczne             
• Łysienie anagenowe (wypadanie włosów w fazie wzrostu).
• Inne leki
• Łysienie telogenowe (łysienie spowodowane wzrostem liczby włosów znajdujących się w fazie spoczynku)
• Antykoagulanty (marevan, heparyna), leki przeciwtarczycowe (karbimazol, propylotiouracyl), leki przeciwdrgawkowe (karbamazepina, fenytoina, kwas walproinowy), betablokery, fibraty (benzafibrat, klofibrat, gemfibrozil), NLPZ

 

• Hypertrichosis czyli nadmierne owłosienie
• Może być uwarunkowane lekami
• Cyklosporyna
• Fenytoina
• Tamoksyfen
• Prednizolon
• Androgeny
• Penicylamina

• Stomatitis (Zapalenie jamy ustnej)
• Acral erythema (Rumień obwodowy)
• Zapalenie skóry wywołane bleomycyną
• Zespół dłoniowo-podeszwowy
• Lymphocyte recovery syndrome
• Zmiany paznokci
• Neutrophilic eccrine hidradenitis (Neutrofilowe zapalenie gruczołów potowych ekrynowych)
• Radiation enhancement (Nasilenie objawów popromiennych)
• Radiation recall (Nawrót objawów popromiennych)

  

  

   

 

  

• Świąd czyli ogólne swędzenie skóry
• Może być uwarunkowany lekami
• Leki
• analgetyki (morfina, metadon, petydyna, kodeina, dekstropropoksyfen, barbiturany)
• Preparaty obniżające poziom lipidów (simwastatyny, prawastatyna, lowastatyna, klofibrat)