Świąd: Świąd po kąpieli
Gwałtowny świąd w przeciągu 30 minut po kontakcie z wodą bez względu na jej temperaturę. Na skórze nie obserwuje się żadnych zmian klinicznych, co wyklucza pokrzywkę. Symptomy zaczynają się najczęściej na kończynach dolnych i rozprzestrzeniają na resztę ciała z wyjątkiem głowy, dłoni, błony śluzowej i podeszew stóp. Stan jest przewlekły i oporny na leczenie.
Przyczyna nieznana.
Należy wykluczyć czerwienicę prawdziwą.
Leczenie:
- Unikanie czynnika wyzwalającego
- UVB lub PUVA
- Krem z kapsaicyną
- Leki przeciwhistaminowe generalnie nie pomagają.
U ok. 50% wszystkich osób w wieku 70 lat obserwuje się uporczywy i rozległy świąd najczęściej z wyraźnymi przeczosami. Objawy są najbardziej intensywne w porze nocnej.
Najczęstszą przyczyną jest znaczna suchość skóry (xerosis). W badaniu obejmującym 149 starszych mężczyzn i kobiet u 39% występował świąd spowodowany suchością skóry.
Klinicznie obserwuje się suchość i drobne łuszczenie skóry.
Przy bardziej nasilonym świądzie obserwuje się liczne linijne pokryte strupami przeczosy i blizny po wcześniejszych wykwitach o zróżnicowanych rozmiarach od milimetra do kilku centymetrów.
Są one zlokalizowane na obszarach ciała, do których można sięgnąć (twarz, strony prostowników kończyn, lędźwie, pośladki i okolice ramion).
Polipragmazja wzmaga ryzyko świądu polekowego.
Leczenie:
- Ograniczone użycie mydła i wody, gdyż powodują one wysuszenie skóry.
- Krem nawilżający
- Unikanie wysokich temperatur
Świąd odbytu, sromu i krocza
Świąd odbytu jest to świąd zlokalizowany w okolicy narządów płciowych i obejmuje odbyt, krocze, srom lub mosznę. Stan obserwuje się u 1 - 5 % społeczeństwa. Świąd odbytu dotyka najczęściej mężczyzn w stosunku 4:1.
Świąd jest zazwyczaj bardziej intensywny w porze nocnej.
Stan tej odmiany świądu może być objawem pierwotnym lub wtórnym.
Świąd pierwotny to świąd bez oczywistej przyczyny odbytniczo-odbytowej bądź związanej z narządami płciowymi.
Przyczyny mogą być związane z dietą, np. nadmierne spożycie kawy, niedostateczna higiena osobista, wysięk oraz przyczyny psychogenne.
Świąd wtórny to świąd o znanej etiologii. Mogą to być hemoroidy, pęknięcia i przetoki odbytu, łuszczyca, liszaj twardzinowy i zanikowy, choroby weneryczne, uprzednie leczenie napromieniowywaniem oraz stany inwazyjne tego obszaru.
Najczęstszą przyczyną świądu sromu jest infekcja, zwykle spowodowana Candida albicans. Poza tym bardzo częstą przyczyną jest wyprysk, nawet w wypadku, gdy kliniczne zmiany są dość ograniczone. Wyprysk może być spowodowany czynnikami egzogennymi lub objawić się jako wyprysk endogenny, bez przyczyn zewnętrznych.
Wypryski egzogenne mogą być wywołane reakcją uwarunkowaną alergicznie lub wynikającą z podrażnienia. Wypryski alergiczne najczęściej towarzyszą innym schorzeniom dermatologicznym sromu, gdy w wyniku stosowania preparatów miejscowych dochodzi do uwrażliwienia na składniki zawarte w kremach, preparatach przeciw hemoroidom, środkach przeciwbólowych lub preparatach kosmetycznych.
 |
Dowiedz się więcej
|
|
Wyprysk kontaktowy z podrażnienia jest spowodowany wzmożoną reaktywnością na miejscowe czynniki drażniące. Występuje on często u kobiet, które przechodziły atopowe zapalenie skóry, a spowodowany jest defektem w funkcji ochronnej skóry.
Najczęstszymi czynnikami podrażniającymi są woda, mydło, alkohol, glikol propylenowy lub heksylenowy, które mają działanie wysuszające skórę.
Obraz kliniczny jest zróżnicowany od skóry normalnej przez lekki rumień do ciężkiego podrażnienia z rumieniem, łuszczeniem, liszajowaceniem i owrzodzeniem.
Biopsja skóry typu punch biopsy wykazuje najczęściej przewlekłe zapalenie skóry, lecz może być pomocna w diagnozowaniu chorób złośliwych oraz choroby Pageta.
Program badania powinien obejmować drobiazgowe zbadanie powierzchni skóry, wymaz, plasterkowy test skórny, badanie ginekologiczne i w cięższych opornych na leczenie przypadkach świądu odbytu - rektosigmoidoskopię. Należy również wziąć pod uwagę owsiki, zwłaszcza w przypadku dzieci.
|
Leczenie:
- Chłodne kąpiele
- Dokładna higiena
- Unikanie dokładnego suszenia, zamiast którego należy stosować lekkie wycieranie
- Unikanie nadmiernego używania mydła
- Steroid miejscowy
- Preparaty dziegciowe
- Takrolimus
Świąd, któremu początkowo nie towarzyszą objawy skórne
Diagnoza jest najczęściej rozpoznaniem przez wyłączenie, czyli wyklucza się dolegliwości dermatologiczne lub systemowe.
Związany jest z chorobą psychiczną, taką jak strach, depresja czy psychoza.
Najczęściej obserwowany u osób starszych.
Przy długotrwałej chorobie widoczne są liczne liniowe przeczosy, najczęściej po stronie prostowników przedramion, na twarzy i ramionach (neurotic excoriations - samouszkodzenia o podłożu nerwicowym).
Leczenie:
- Leki przeciwdepresyjne
- Leki uspokajające
Uporczywy lub okresowy świąd jest często częścią zespołu pomenopauzalnego.
Świąd powoduje raczej otarcia niż przeczosy.
Najbardziej intensywny jest w porze nocnej.
Świąd narządów płciowych może być częścią obrazu w wyniku infekcji grzybem Candida w związku z niedoborem estrogenu.
Leczenie:
- Zazwyczaj wystarczająca jest terapia zastępcza.
Notalgia paresthetica (Miejscowy świąd środkowej części pleców)
Jest to stan stosunkowo powszechny i objawia się miejscowym intensywnym świądem na przyśrodkowym brzegu łopatek. Poza świądem mogą występować bóle, przeczulica dotykowa i parestezja.
Na powierzchni skóry widoczny jest charakterystyczny dobrze odgraniczony przebarwiony wykwit. Zmiany te spowodowane są najprawdopodobniej uporczywym tarciem i drapaniem swędzącej okolicy.
Przyczyna nieznana.
Leczenie:
- Krem z kapsaicyną
- Steroid miejscowy
- Żel z lidokainą
Świąd ramienno-promieniowy
Przewlekły, występujący z przerwami świąd umiejscowiony na obszarze wokół łokcia i rozciągający się od niego zarówno dystalnie jak i proksymalnie.
Stan pogarsza ekspozycja na promienie słoneczne, więc u osób zamieszkujących w klimacie umiarkowanym występuje zaostrzenie w okresie babiego lata i poprawa w ciągu jesieni.
Etiologia niewyjaśniona, lecz podejrzewana jest skumulowana ekspozycja na działanie słońca oraz ucisk nerwu szyjnego.
Leczenie:
- Ochrona przed słońcem.
- Krem z kapsaicyną.
- Gabapentyna.
Scabies (świerzb)
Intensywny świąd, grudkowaty, zadrapany wykwit u młodszych osób zakażonych przez kontakt płciowy oraz u starszych zakażonych w trakcie pobytu w ośrodkach opieki.
Obserwuje się symetrycznie umiejscowione grudkowate, przypominające wyprysk zmiany z przeczosami na tułowiu oraz charakterystyczne grudki na członku i mosznie u mężczyzn. Patognomoniczne objawy to liczące 1-2 cm długości korytarze podnaskórkowe wyryte przez świerzbowca przy nadgarstkach, między palcami, przy łokciach, na członku i na brodawkach sutkowych u kobiet.
U dzieci zmiany te obserwuje się na podeszwach stóp i wzdłuż linii stopy.
Pacjenci skarżą się na intensywny świąd tułowia i kończyn w porze nocnej.
U osób starszych oraz z immunosupresją obserwuje się świerzb norweski, w którym duże powierzchnie skóry pokryte są grubą łuską zawierającą liczne roztocza, lecz bez korytarzy podnaskórkowych. U tej grupy pacjentów nasilenie świądu może być mniejsze.
Diagnoza może być trudna i należy ją postawić na podstawie wykrytych w korytarzach podskórnych roztoczy świerzbowca. Wykonuje się to za pomocą szpilki, którą zdrapuje się delikatnie stycznie do ślepego zakończenia podskórnego korytarza. Roztocze jest nieco klejące i dlatego przyczepia się do szpilki.
Leczenie:
- 5% krem z permetryną
- Ze względu na sposób zakażenia należy też poddać leczeniu rodzinę i osoby z najbliższego otoczenia.
- Należy również wyprać odzież i pościel.
- Przedmioty nie nadające się do prania (kołdry, płaszcze, obuwie) można włożyć do zamrażalnika.
- Ivermectin (nie zarejestrowany)
- Steroid miejscowy
- Świąd jest reakcją immunologiczną i może się utrzymywać tygodniami lub miesiącami.
Pediculosis capitis (wszawica głowy)
Objawia się nagłym świądem owłosionej skóry głowy.
Dotyka najczęściej dzieci w wieku 3 - 11 lat. Wszy obserwuje się częściej u dziewcząt niż chłopców, najprawdopodobniej ze względu na dłuższe włosy i częstsze korzystanie ze wspólnych szczotek, gumek do włosów itp.
Przy inwazji pierwotnej świąd może wystąpić dopiero po 2-6 tygodniach ze względu na rozwój odpowiedzi immunologicznej na ślinę i odchody wszy. Przy późniejszych inwazjach świąd występuje już w 1-2 dobie.
We włosach widoczne są wszy długości 1-3 mm o szarawym zabarwieniu, najwięcej we włosach na karku. Gnidy przyklejone są do włosów tuż przy skórze głowy.
Leczenie:
- Wyczesywanie gęstym grzebieniem
- Balsam do włosów
- 1% szampon z permetryną (często występuje jednak oporność na leczenie)
- 0,1% szampon z malationem (często występuje jednak oporność na leczenie)
- Preparaty przeciw wszom z zawartością oleju
Zapalne schorzenia skórne
Atopowe zapalenie skóry
Świąd jest tak ważną częścią obrazu klinicznego atopowego zapalenia skóry, że bez jego obecności nie można postawić diagnozy.
Drapanie zaognia świąd i może wywołać błędne koło, gdyż powoduje ono tylko nasilenie świądu.
Świąd, który jest najbardziej intensywny w porze nocnej, pogarsza szereg czynników. Do nich należą: kontakt z wełną, pot, ostro przyprawione potrawy, alkohol i stres.
Przyczyna świądu nie jest wyjaśniona.
Leczenie:
- Kremy nawilżające
- Steroid miejscowy
- Uspokajające leki przeciwhistaminowe
- Takrolimus, pimekrolimus
- Preparaty dziegciowe
- UVB
- PUVA (psoraleny+ UVA)
Psoriasis (Łuszczyca)
Łuszczyca nie charakteryzuje się zazwyczaj świądem, lecz badania wskazują, że 25% pacjentom z łuszczycą dokucza uogólniony świąd. Świąd zaognia się wieczorem i w porze nocnej.
Zaostrzające czynniki to ciepło, sucha skóra, pot i stres.
Świąd leczy się poprzez leczenie choroby podstawowej – łuszczycy.
Pokrzywka
Napadowa choroba skórna, w której dominuje świąd i przemijające obrzęki z opuchlizną skórną (bąble).
Obserwuje się u dzieci i dorosłych w każdym wieku, przy czym wskaźnik dla kobiet i mężczyzn przy pokrzywce przewlekłej wynosi 2:1.
Poszczególne elementy to swędzące, różowe lub blade obrzęki w powierzchownej części skóry właściwej.
Wykwity mierzą od kilku mm do wielkości dłoni, często z centralnym odbarwieniem.
Zmiany mogą występować pojedynczo lub licznie.
Istotne kryterium, to fakt że poszczególne elementy znikają bez śladu w przeciągu 24 godzin.
Niemal nigdy nie występują ślady drapania.
W 50% przypadków pokrzywka jest idiopatyczna, a czynnik wywołujący - nieznany.
Leczenie:
- Lek przeciwhistaminowy H1
- W ciężkich przypadkach można zastosować leczenie ogólnoustrojowe sterydem i/lub inną kurację immunosupresyjną.
Prurigo nodularis (Świerzbiączka guzkowa)
Charakterystyczna klinicznie przewlekła choroba skóry z intensywnie swędzącymi guzkami. Choroba dotyka głównie osoby w średnim wieku z przewagą kobiet.
Obserwuje się charakterystyczne wykwity różniące się rozmiarami od kilkumilimetrowych grudek do półkolistych guzków o średnicy 1-3 cm. Powierzchnia poszczególnych wykwitów może być nadmiernie zrogowaciała, popękana lub owrzodzona. Często obserwuje się zmiany zabarwienia. Wykwity zlokalizowane są najczęściej dystalnie na kończynach, najwyraźniej po stronie prostowników. Może być zajęte całe ciało.
Często obserwuje się przeczosy lub intensywne drapanie.
Niektóre wykwity ustępują samoistnie pozostawiając blizny.
Przyczyna nieznana.
Diagnozę stawia się klinicznie na podstawie charakterystycznego wyglądu.
Leczenie
Zazwyczaj stan bardzo trudny do leczenia.
- Krem nawilżający
- Silny steroid ewent. pod opatrunkiem okluzyjnym
- Doogniskowo steroid
- Kapsaicyna
- UVB
- Thalidomid
Świąd wywołany przez leki
Zasadniczo każdy lek może wywołać swędzący wykwit. Najczęściej swędzące wykwity mają charakter pokrzywki lub wygląd odropodobny. Świąd może też dać obraz bardziej dominujący w postaci nietypowego świądu uogólnionego.
Mechanizmem wywołującym świąd może być cholestaza, przesuszenie skóry, czynnik hepatotoksyczny, fototoksyczny lub neurologiczny.
- Cholestaza (Chlorpromazyna, estrogeny, kaptopril, sulfonamidy)
- Hepatotoksyczność (Paracetamol, izoniazyd, fenytoina, sulfonamidy)
- Xerosis - suchość skóry (Betablokery, retinoidy, tamoksyfen)
- Fototoksyczność (8-metoksypsoralen, amiodaron)
- Neurologiczny (Tramadol, kodeina, preparaty morfinowe)
- Idiopatyczny (chlorochina, NSAID, lit, sole złota)
Leczenie
Należy naturalnie spróbować zidentyfikować przyczynę podstawową i ewentualnie usunąć czynnik wyzwalający.
Jednocześnie pacjenci proszą o zlikwidowanie świądu.
Świąd zależy często od temperatury. Dlatego można zalecić noszenie lekkiej odzieży, utrzymywanie niskiej temperatury w sypialni, używanie lekkiej pościeli i utrzymywanie niskiej temperatury w pomieszczeniu do pracy.
Zimny prysznic może zlikwidować świąd i pomóc w zaśnięciu.
W przypadku osób starszych ważne jest, by unikać przesuszenia skóry i używać w tym celu tłustych kremów nawilżających itp.
Jeśli na skórze nie występują oznaki zmian zapalnych, nie należy stosować leków przeciwhistaminowych ani steroidów miejscowych.
Nie istnieje żaden specjalny preparat leczniczy likwidujący świąd.
|
Biuletyn
